Atak paniki - rozpoznaj objawy, przetrwaj napad i zaplanuj leczenie

Atak paniki w skrócie: co dzieje się w ciele

Atak paniki to reakcja alarmowa organizmu, która włącza się bez realnego zagrożenia. Ciało zachowuje się tak, jakby trzeba było uciekać albo walczyć: serce przyspiesza, oddech robi się płytki i szybki, mięśnie się napinają. Ty czujesz przy tym przerażenie, często strach przed śmiercią, utratą kontroli albo „zwariowaniem”.

Pojedynczy napad może zdarzyć się każdemu, na przykład w okresie silnego stresu. Gdy napady wracają, a między nimi pojawia się lęk przed kolejnym, psychiatra może rozpoznać lęk napadowy, czasem z agorafobią, czyli unikaniem miejsc, z których trudno się wydostać. To zaburzenie ma swoją nazwę i swoje leczenie. Szerzej o całej rodzinie tych problemów przeczytasz w artykule o zaburzeniach lękowych.

Napady paniki nie są oznaką słabości ani „wymyślania”. Objawy są prawdziwe, bo wynikają z prawdziwej reakcji układu nerwowego i hormonów stresu. Ta reakcja sama wygasa, a odpowiednie leczenie pomaga wielu osobom odzyskać poczucie kontroli.

Jak wygląda atak paniki: sygnały z ciała i z głowy

Napad przychodzi nagle. Czasem w stresującej sytuacji, czasem zupełnie bez powodu: w sklepie, w samochodzie, w kolejce albo w nocy, wybudzając cię ze snu. Objawy rosną szybko i po kilku minutach są najsilniejsze. Typowe sygnały to:

kołatanie serca, mocne lub przyspieszone bicie serca;

duszność, uczucie braku powietrza albo „ściśniętego gardła”;

ucisk lub ból w klatce piersiowej;

zawroty głowy, uczucie omdlewania, chwiejność;

drżenie, poty, uderzenia gorąca albo dreszcze;

mrowienie lub drętwienie dłoni i okolic ust;

nudności albo ból brzucha;

poczucie nierealności siebie lub otoczenia;

strach przed śmiercią, utratą kontroli albo zmysłów.

Napad już trwa? Zrób te kroki

Nie musisz mieć wszystkich objawów naraz. Po napadzie wiele osób czuje wyczerpanie i przez długi czas nasłuchuje sygnałów z ciała. Uczucie odrealnienia bywa tak niepokojące, że opisaliśmy je osobno w tekście o derealizacji.

W trakcie ataku najważniejsze jest, by nie dokładać lęku do lęku. Proste kroki, które warto przećwiczyć wcześniej, w spokojnym czasie:

Nazwij to, co się dzieje: „to panika, minie”. Samo nazwanie zmniejsza poczucie zagrożenia.

Zwolnij oddech: wdech nosem, dłuższy wydech ustami. Szybkie, głębokie oddechy nasilają zawroty i mrowienie.

Przenieś uwagę na zmysły: wymień w myślach kilka rzeczy, które widzisz, słyszysz i czujesz pod palcami.

Zostań na miejscu, jeśli jest bezpieczne. Ucieczka daje ulgę, ale uczy mózg, że to miejsce było groźne.

Nie walcz z objawami na siłę. Pozwól fali narosnąć i opaść.

Po napadzie zanotuj, kiedy się zaczął, jak długo trwał i co mu towarzyszyło. Lekarzowi takie notatki bardzo pomagają.

Między napadami: lęk przed lękiem i unikanie

Dla wielu osób gorsze od samego napadu jest czekanie na kolejny. Ten lęk przed lękiem sprawia, że zaczynasz omijać miejsca, w których atak już się zdarzył albo z których trudno byłoby szybko wyjść: autobus, duży sklep, kino, most, korek na trasie. Krąg bezpiecznych miejsc z czasem się kurczy. Gdy unikanie zaczyna układać ci plan dnia, lekarze mówią o agorafobii.

Co pomaga na co dzień, obok leczenia: regularny sen, ruch, mniej kofeiny i alkoholu, ćwiczenie spokojnego oddechu wtedy, gdy nic się nie dzieje. Powiedz o problemie jednej zaufanej osobie. Unikanie daje krótką ulgę, ale podtrzymuje lęk, dlatego w terapii wraca się do trudnych miejsc stopniowo, we własnym tempie i z planem.

Te kroki nie zastąpią leczenia, gdy napady są częste. Jeśli od kilku tygodni planujesz dzień pod kątem tego, gdzie może cię dopaść atak, umów się do psychiatry.

Dlaczego pojawiają się napady paniki i kto choruje częściej

Nie ma jednej przyczyny. Zwykle nakłada się kilka czynników: skłonność do silniejszych reakcji lękowych, przewlekły stres, trudne wydarzenia i sposób, w jaki odczytujesz sygnały z ciała. Kołatanie serca odebrane jako „zawał” podkręca lęk, a lęk jeszcze bardziej przyspiesza serce. Tak powstaje błędne koło, które napędza kolejne napady.

Częściej mierzą się z tym osoby, u których występuje choć jeden z poniższych czynników:

zaburzenia lękowe lub depresja u bliskich krewnych;

długotrwałe przeciążenie, niedobór snu, wyczerpanie;

trudne przeżycia, także z dzieciństwa;

inne zaburzenia psychiczne, na przykład depresja albo inne zaburzenia lękowe;

używki: dużo kofeiny, alkohol i jego odstawianie, substancje pobudzające;

choroby somatyczne dające podobne objawy, na przykład zaburzenia rytmu serca czy nadczynność tarczycy.

Diagnoza: kto rozpoznaje lęk napadowy i jakie badania zrobić

Ostatni punkt z listy wyżej jest ważny: zanim lekarz uzna objawy za lękowe, powinien wykluczyć przyczyny z ciała. Gdy napad zdarza ci się pierwszy raz, a do tego boli cię w klatce, w pierwszej kolejności trzeba sprawdzić serce. Zacznij od lekarza rodzinnego, a przy ostrych objawach jedź na SOR. Lekarz zwykle zleca EKG, pomiar ciśnienia i badania krwi, w tym hormonów tarczycy.

Dobre wyniki to nie „nic”, tylko ważna informacja: serce pracuje prawidłowo, a objawy mają inne źródło. Nie musisz powtarzać tych samych badań przy każdym napadzie, chyba że lekarz uzna inaczej albo objawy wyraźnie się zmienią.

Rozpoznanie zaburzenia lękowego i plan leczenia ustala psychiatra. Na wizycie pyta o częstość i przebieg napadów, lęk przed kolejnymi, unikanie miejsc, sen, nastrój, używki i przyjmowane leki. W diagnozie i terapii pomaga też psycholog lub psychoterapeuta.

Jak leczy się nawracające napady paniki: terapia i leki

Podstawą leczenia jest psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralna, oraz leki z grupy SSRI. Często łączy się obie metody. Lek dobiera psychiatra, a efekt nie przychodzi od razu, dlatego leczenie planuje się na miesiące, nie na dni.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna - Co warto wiedzieć: Psychoterapia poznawczo-behawioralna uczy rozpoznawać błędne koło lęku, oswajać objawy z ciała i krok po kroku wracać do unikanych miejsc.

Sertralina (SSRI) - Co warto wiedzieć: Sertralina jest zarejestrowana w lęku napadowym, z agorafobią i bez niej. Jej ChPL każe pilnować długiego leczenia, bo w tym zaburzeniu nie udowodniono, że chroni przed nawrotami.

Escitalopram (SSRI) - Co warto wiedzieć: Escitalopram jest zarejestrowany w lęku panicznym, z agorafobią i bez niej. ChPL podaje, że pełny efekt pojawia się mniej więcej po 3 miesiącach, a całe leczenie zajmuje kilka miesięcy.

Paroksetyna (SSRI) - Co warto wiedzieć: Paroksetyna jest zarejestrowana w zaburzeniu lękowym z napadami lęku. Według jej ChPL leczy się tak długo, aż objawy ustąpią, co zajmuje kilka miesięcy albo więcej.

Benzodiazepiny - Co warto wiedzieć: Benzodiazepiny wydaje się na receptę (Rp) i należą do substancji psychotropowych grupy IV-P. ChPL alprazolamu zaleca leczenie możliwie najkrótsze, maksymalnie 2-4 tygodnie, a dłużej tylko po ponownej ocenie stanu pacjenta przez lekarza.

Pierwsze tygodnie na leku: na co uważać

Na starcie leczenia lęku napadowego lek przeciwdepresyjny potrafi na krótko podbić lęk. ChPL escitalopramu nazywa to reakcją paradoksalną i podaje, że zazwyczaj mija w ciągu dwóch tygodni, jeśli lek przyjmuje się bez przerw. Dlatego zaczyna się od małej dawki, którą ustala lekarz. Gdy pierwsze dni są trudne, nie odstawiaj leku sam, tylko powiedz o tym lekarzowi.

Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych (punkt 4.4) mówią też o czymś poważniejszym. Przez kilka pierwszych tygodni terapii, a także po każdej zmianie dawki, może na jakiś czas wzrosnąć niepokój, a myśli samobójcze mogą się pojawić albo nasilić. Ryzyko jest największe u osób, które nie skończyły 25 lat. Widzisz to u siebie albo u kogoś bliskiego? Od razu kontaktuj się z lekarzem, a gdy życie jest zagrożone, dzwoń pod 112. Dobrze, gdy ktoś z domowników wie, że zaczynasz leczenie, i zwraca uwagę na zmiany nastroju.

Później też nie przerywaj leczenia nagle. W badaniach escitalopramu dolegliwości po odstawieniu miało około 25% leczonych i 15% osób na placebo. Najczęściej to zawroty głowy, zaburzenia czucia, kłopoty ze snem, pobudzenie lub lęk. Leczenie podtrzymujące ma sens: w 24-tygodniowym badaniu paroksetyny nawrót miało 5% pacjentów, a w grupie placebo 30%.

Uważaj na łączenie leków. Escitalopramu nie wolno łączyć z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT: jego charakterystyka przeciwwskazuje takie połączenia i wymienia wśród nich z nazwy hydroksyzynę. Każdy lek, także ten brany doraźnie, zgłaszaj lekarzowi.

Więcej o konkretnych lekach przeczytasz na stronach: sertralina - wskazania i skutki uboczne, escitalopram w zaburzeniach lękowych oraz paroksetyna od podstaw. Przegląd całej grupy znajdziesz w opisie inhibitorów wychwytu serotoniny.

Atak paniki a leczenie online: co jest możliwe, a co nie

Online nie rozpoznajemy lęku napadowego i nie zaczynamy leczenia. Diagnozę stawia i pierwszy lek dobiera psychiatra podczas wizyty. U nas możesz przedłużyć terapię, którą psychiatra już prowadzi i którą masz potwierdzoną w dokumentach.

Jak to wygląda: wypełniasz formularz z wywiadem i dołączasz dokumentację, na przykład kartę wizyty z nazwą leku. Wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301). Jeśli potrzebuje więcej informacji, zada pytania na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych.

Decyzja należy do lekarza i może być odmowna, na przykład gdy objawy się nasilają, brakuje dokumentacji albo potrzebne jest ponowne badanie. Wtedy dostaniesz wskazówkę, by wrócić do psychiatry. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Zasady opisuje strona e-recepty na kontynuację leczenia psychiatrycznego.

Zwolnienie przy napadach paniki to osobny wniosek. O tym, czy je wystawić, decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia, a w sprawach psychiatrycznych może odesłać cię do psychiatry. Szczegóły: e-zwolnienie po ocenie lekarza.

Kiedy dzwonić od razu: numery pomocy

Atak paniki jest bardzo przykry, a jego objawy przypominają też stany nagłe, dlatego nie zgaduj. Dzwoń pod 112, gdy ból w klatce jest silny lub nietypowy i nie mija, gdy ktoś traci przytomność, gdy pojawia się nagłe osłabienie połowy ciała albo zaburzenia mowy, a także gdy masz myśli o odebraniu sobie życia.

Jeśli potrzebujesz z kimś porozmawiać w kryzysie, wybierz numer:

116 123 - telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie;

800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla dorosłych w kryzysie psychicznym, czynne całodobowo, bezpłatnie;

116 111 - telefon zaufania dla dzieci i nastolatków, czynny całodobowo, bezpłatnie;

112 - numer alarmowy, gdy życie jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie.

Źródła

Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina), URPL

Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram), URPL

Charakterystyka Produktu Leczniczego Rexetin (paroksetyna), URPL