Start · Wiedza

Mononukleoza zakaźna - jak ją rozpoznać i jak się leczyć

Mononukleoza zakaźna to choroba wywołana przez wirus Epsteina-Barr, która daje gorączkę, silny ból gardła, powiększone węzły chłonne i wyraźne zmęczenie. Leczy się ją objawowo, a rozpoznanie potwierdzają badania krwi.

Spis treści
  1. Mononukleoza - co to jest
  2. Mononukleoza objawy
  3. Mononukleoza a angina
  4. Dlaczego antybiotyk nie leczy mononukleozy
  5. Ile trwa mononukleoza
  6. Jak nie zarazić innych
  7. Badania krwi przy mononukleozie
  8. Powrót do sportu

Mononukleoza - co to jest

Mononukleoza zakaźna to zakażenie wirusem Epsteina-Barr (EBV) z rodziny herpeswirusów. Przenosi się głównie przez ślinę, stąd potoczna nazwa choroba pocałunków.

  • Zarazisz się przez pocałunek, wspólny kubek, sztućce, butelkę.
  • Od zakażenia do objawów mija zwykle kilka tygodni.
  • U małych dzieci zakażenie przebiega często bez objawów albo jak zwykła infekcja.
  • Pełny obraz choroby widać najczęściej u nastolatków i młodych dorosłych.

Wirus zostaje w organizmie na całe życie w uśpieniu. Mononukleozę przechodzi się zwykle raz, ale wirus może jeszcze długo pojawiać się w ślinie.

Mononukleoza objawy

Typowe objawy mononukleozy to gorączka, ból gardła z nalotem na migdałkach i powiększone węzły chłonne szyi, a do tego silne zmęczenie.

  • Gorączka, czasem trwająca ponad tydzień.
  • Ból gardła, powiększone migdałki z białoszarym nalotem.
  • Powiększone węzły chłonne, szczególnie na tylnej części szyi.
  • Silne zmęczenie, senność, brak sił.
  • Obrzęk powiek.
  • Powiększona śledziona, czasem wątroba. Bywa ból pod lewym łukiem żebrowym.
  • Czasem wysypka.

U starszych dorosłych częściej dominuje gorączka i zmęczenie, a ból gardła bywa słabszy.

Objawy narastają stopniowo. Przez pierwsze dni możesz czuć tylko zmęczenie, ból głowy i brak apetytu, zanim pojawi się wyraźny ból gardła.

Mononukleoza a angina

Mononukleoza i angina paciorkowcowa mogą wyglądać w gardle tak samo, ale wywołuje je co innego: mononukleozę wirus, anginę bakteria.

  • Mononukleoza: węzły na całej szyi i na karku, zmęczenie trwające tygodniami, obrzęk powiek, powiększona śledziona, częściej u nastolatków.
  • Angina paciorkowcowa: nagły początek, bolesne węzły pod żuchwą, brak kaszlu, szybka poprawa po antybiotyku.

Odróżnić je pomaga szybki test na paciorkowca z wymazu i badania krwi. Obie choroby mogą też wystąpić naraz.

Jeśli po kilku dniach antybiotyku na anginę nie czujesz poprawy, a zmęczenie narasta, powiedz o tym lekarzowi. To częsty moment, w którym okazuje się, że chodzi o mononukleozę.

Dlaczego antybiotyk nie leczy mononukleozy

Antybiotyk nie leczy mononukleozy, bo wywołuje ją wirus, a nie bakteria.

Co więcej, po aminopenicylinach, np. amoksycylinie, u wielu chorych na mononukleozę pojawia się rozległa, swędząca wysypka. Zwykle nie oznacza to trwałego uczulenia, ale zgłoś ją lekarzowi.

Leczenie jest objawowe:

  • odpoczynek i sen,
  • dużo płynów,
  • lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy dobrany z lekarzem lub farmaceutą,
  • płukanie gardła i miękkie jedzenie,
  • bez kwasu acetylosalicylowego u dzieci i młodzieży,
  • bez alkoholu, bo wątroba bywa obciążona.

Lek sterydowy lekarz rozważa tylko przy dużym obrzęku migdałków zagrażającym oddychaniu albo przy powikłaniach. Antybiotyk dołącza tylko przy nadkażeniu bakteryjnym.

Ile trwa mononukleoza

Ostra faza mononukleozy trwa zwykle 2-4 tygodnie, a zmęczenie może utrzymywać się kilka tygodni, czasem kilka miesięcy.

  • Gorączka i ból gardła mijają zwykle w ciągu 1-2 tygodni.
  • Węzły chłonne zmniejszają się stopniowo.
  • Do szkoły i pracy wracasz, gdy pozwalają siły. Izolacja po spadku gorączki nie jest potrzebna, ale nie dziel się kubkami i nie całuj.

Dzwoń 112 albo jedź na SOR, gdy:

  • czujesz nagły, silny ból brzucha, zwłaszcza po lewej stronie pod żebrami, zawroty głowy albo mdlejesz, bo to może być pęknięcie śledziony,
  • masz trudność z oddychaniem albo przełykaniem śliny,
  • wysoka gorączka nie spada, pojawia się sztywność karku albo splątanie,
  • pijesz za mało i oddajesz mało moczu.

Zażółcenie skóry albo ciemny mocz zgłoś lekarzowi.

Jak nie zarazić innych

Mononukleozą zarażasz przez ślinę, więc najważniejsze jest, żeby nie dzielić się niczym, co ma kontakt z ustami.

  • Nie całuj partnera ani dzieci w usta w czasie choroby i przez kolejne tygodnie.
  • Używaj własnego kubka, butelki, sztućców i szczoteczki.
  • Nie dziel się papierosem, słomką ani pomadką.
  • Myj ręce po wycieraniu nosa i ust.

Osobna izolacja w domu nie jest potrzebna. Nie oddawaj krwi, dopóki lekarz nie potwierdzi wyzdrowienia.

Badania krwi przy mononukleozie

Rozpoznanie mononukleozy potwierdzają badania krwi: morfologia z rozmazem, test na przeciwciała i próby wątrobowe.

  • Morfologia z rozmazem: przewaga limfocytów i limfocyty atypowe, od których choroba wzięła nazwę.
  • Szybki test lateksowy na przeciwciała heterofilne: na początku choroby i u małych dzieci bywa fałszywie ujemny.
  • Przeciwciała przeciw EBV, np. VCA IgM i IgG oraz EBNA: pokazują, czy zakażenie jest świeże, czy przebyte.
  • ALT i AST: często podwyższone.
  • CRP: pomaga odróżnić zakażenie wirusowe od bakteryjnego.

Skierowanie na badania wystawia lekarz, a wyniki ocenia razem z objawami. Zgłoś się na pobranie w okresie wskazanym przez lekarza, bo zbyt wczesny test może nie wykryć przeciwciał.

Kontrolne badania krwi po kilku tygodniach pokazują, czy wyniki morfologii i prób wątrobowych wróciły do normy.

Powrót do sportu

Do sportów kontaktowych i ciężkiego wysiłku wróć dopiero po zgodzie lekarza, zwykle nie wcześniej niż kilka tygodni od początku objawów. Powodem jest powiększona śledziona, która przy urazie może pęknąć.

  • Spacery wprowadzaj, gdy minie gorączka i wrócą siły.
  • Zwiększaj wysiłek stopniowo.
  • Piłkę nożną, koszykówkę, sporty walki, hokej i dźwiganie ciężarów zostaw na później.
  • Lekarz może zlecić USG brzucha przed powrotem do treningów.

Zmęczenie po wysiłku i nawrót gorączki to sygnał, żeby zwolnić.

Skierowanie na badanie - 69,00 zł.

Złóż wniosek o skierowanie

Najczęstsze pytania

Jak długo trwa mononukleoza?

Ostra faza trwa zwykle 2-4 tygodnie. Gorączka i ból gardła mijają w 1-2 tygodnie, a zmęczenie może trwać kilka tygodni, czasem miesięcy.

Czym różni się mononukleoza od anginy?

Mononukleozę wywołuje wirus EBV, anginę bakteria. Przy mononukleozie częściej są powiększone węzły na karku, obrzęk powiek, długie zmęczenie i powiększona śledziona. Różnicę pokazują test z wymazu i badania krwi.

Czy mononukleoza jest zaraźliwa?

Tak, przez ślinę: pocałunki, wspólne kubki i sztućce. Wirus może być obecny w ślinie jeszcze długo po wyzdrowieniu, dlatego nie dziel się naczyniami.

Jakie badania na mononukleozę?

Morfologia z rozmazem, test na przeciwciała heterofilne albo przeciwciała przeciw EBV oraz próby wątrobowe ALT i AST. Zakres badań ustala lekarz.

Czy mononukleozę można przejść dwa razy?

Pełną mononukleozę przechodzi się zwykle raz. Wirus zostaje w organizmie w uśpieniu i czasem się uaktywnia, ale rzadko daje wtedy objawy podobne do pierwszej choroby.

Czy z mononukleozą można iść do szkoły albo pracy?

Tak, gdy minie gorączka i pozwalają siły. Unikaj wtedy dzielenia się naczyniami i wysiłku fizycznego. O zwolnieniu z WF-u albo pracy fizycznej decyduje lekarz.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wystawieniu dokumentu zawsze decyduje lekarz.