Start · Leki · Metylofenidat, lisdeksamfetamina, atomoksetyna: leki na ADHD i to, czym się różnią

Metylofenidat, lisdeksamfetamina, atomoksetyna: leki na ADHD i to, czym się różnią

W Polsce na ADHD najczęściej stosuje się trzy substancje. Metylofenidat (np. Medikinet, Concerta) i lisdeksamfetamina (Elvanse) działają pobudzająco i są substancjami psychotropowymi grupy II-P, a atomoksetyna (np. Auroxetyn) nie pobudza i nie ma jej na wykazie psychotropów. Leczenie zaczyna specjalista po postawieniu diagnozy, a online możesz jedynie przedłużyć terapię, którą już prowadzisz.

Spis treści
  1. Trzy substancje w jednej tabeli
  2. Co odróżnia stymulanty od atomoksetyny
  3. Mechanizm działania w prostych słowach
  4. Uzależnienie, alkohol i groźne połączenia
  5. Przeciwwskazania i objawy, które trzeba zgłosić
  6. Ile to kosztuje i od czego zależy refundacja
  7. Czy terapia trwa całe życie
  8. Przedłużenie leczenia online: zasady w kliknijporecepte
  9. Substancje z tej grupy
  10. Źródła

Trzy substancje w jednej tabeli

Nazw handlowych jest kilkanaście, ale za każdą stoi jedna z trzech substancji. Tabela pokazuje, co je łączy i co dzieli. Opisy wskazań pochodzą z Charakterystyk Produktu Leczniczego (ChPL) produktów referencyjnych, a inne preparaty tej samej substancji mogą mieć nieco inne wskazania.

SubstancjaPrzykładowe nazwy w obrocieRodzaj działaniaKategoria wydaniaDla kogo według ChPL
MetylofenidatMedikinet, Medikinet CR, Concerta, Atenza i inne preparaty metylofenidatuMetylofenidat to lek pobudzający ośrodkowy układ nerwowy (psychostymulant)Metylofenidat wydaje się na receptę Rpw, bo jest substancją psychotropową grupy II-PChPL Medikinet w tabletkach wskazuje metylofenidat u dzieci od 6 lat, gdy inne środki nie wystarczają
LisdeksamfetaminaElvanse, Lysmi, Eldefab i Lisdexamfetamine AristoLisdeksamfetamina to nieaktywny prolek, z którego w organizmie powstaje pobudzająca deksamfetaminaLisdeksamfetamina wymaga recepty Rpw, bo należy do substancji psychotropowych grupy II-PChPL Elvanse wskazuje lisdeksamfetaminę u dzieci powyżej 6 lat po nieskutecznym metylofenidacie oraz u dorosłych, u których objawy ADHD były obecne w dzieciństwie
AtomoksetynaAuroxetyn, Atofab, Kamaptin, Konaten i Atomoksetyna MediceAtomoksetyna nie jest lekiem pobudzającym, tylko wybiórczo hamuje transporter noradrenalinyAtomoksetyna jest wydawana na zwykłą receptę Rp i nie ma jej na wykazie substancji psychotropowychChPL Auroxetyn wskazuje atomoksetynę u dzieci od 6 lat, u młodzieży i u dorosłych

Co odróżnia stymulanty od atomoksetyny

Metylofenidat jest dostępny w kilku postaciach: tabletki, tabletki do rozgryzania i żucia, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu oraz tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Postaci różnią się sposobem uwalniania substancji, dlatego o zamianie jednej na drugą, np. Medikinet na Medikinet CR czy Concertę, decyduje lekarz. Więcej o samej substancji przeczytasz na stronie o metylofenidacie, a o konkretnej marce w opisie leku Medikinet.

Lisdeksamfetamina występuje wyłącznie jako kapsułki twarde w mocach od 20 do 70 mg. Dla dorosłych ChPL Elvanse stawia twardy warunek: objawy ADHD w dzieciństwie trzeba potwierdzić wstecznie, na podstawie dokumentacji albo odpowiednio przygotowanych narzędzi i wywiadów. Szczegóły znajdziesz w opisie lisdeksamfetaminy i karcie Elvanse.

Atomoksetyna to kapsułki twarde albo tabletki powlekane. Jej ChPL także wymaga potwierdzenia objawów z dzieciństwa u dorosłego i zaleca, by zrobiła to osoba trzecia. Jeśli tego nie da się zweryfikować, leczenia nie należy rozpoczynać. Porównanie z innymi lekami znajdziesz w opisie atomoksetyny.

Mechanizm działania w prostych słowach

Przyczyna ADHD nie jest znana i nie ma jednego testu, który by je potwierdzał. Leki nie usuwają przyczyny, tylko łagodzą objawy: trudność ze skupieniem, rozpraszanie się, impulsywność i nadaktywność. ChPL wszystkich trzech substancji podkreślają, że tabletki to tylko część całościowego programu, w którym są też działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne.

Metylofenidat, według ChPL, prawdopodobnie blokuje zwrotny wychwyt noradrenaliny i dopaminy i zwiększa uwalnianie tych przekaźników. Pełny mechanizm nie został ustalony. Lisdeksamfetamina sama nie jest aktywna: po wchłonięciu, głównie w krwinkach czerwonych, przechodzi w deksamfetaminę, która blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy i zwiększa ich wydzielanie.

Atomoksetyna działa inaczej. Wybiórczo hamuje transporter noradrenaliny i, jak zaznacza ChPL, nie jest psychostymulantem ani pochodną amfetaminy. W badaniu z udziałem dorosłych nie dawała wzorca odpowiedzi sugerującego działanie pobudzające czy euforyzujące.

Skuteczność ocenia lekarz. ChPL metylofenidatu i lisdeksamfetaminy mówią wprost: jeśli po dobraniu dawki przez miesiąc nie ma poprawy, leczenie trzeba przerwać.

Uzależnienie, alkohol i groźne połączenia

Stymulanty mogą uzależniać, gdy są nadużywane. ChPL metylofenidatu opisuje, że przewlekłe nadużywanie może prowadzić do znacznej tolerancji i uzależnienia psychicznego, a przypadki nadużywania dużo częściej dotyczyły postaci o natychmiastowym uwalnianiu. ChPL Elvanse ostrzega, że ryzyko stosowania niezgodnego z zaleceniami może być większe u dorosłych, zwłaszcza młodych, niż u dzieci. Przy wysokim ryzyku nadużywania substancji ChPL metylofenidatu każe rozważyć leczenie niepobudzające.

ChPL atomoksetyny nie zawiera ostrzeżeń o nadużywaniu takich jak przy stymulantach, a w programie badań nie opisano wyraźnych objawów odstawienia. Przy metylofenidacie ChPL wymaga starannego nadzoru w czasie odstawiania, bo przerwanie leczenia może ujawnić depresję. Nie przerywaj terapii na własną rękę.

Alkohol: ChPL metylofenidatu wyjaśnia, że alkohol może nasilać niepożądane działania leku na ośrodkowy układ nerwowy, i zaleca powstrzymanie się od picia w czasie leczenia. ChPL Elvanse przyznaje, że danych o interakcji z alkoholem jest niewiele. Przy atomoksetynie o alkohol zapytaj lekarza prowadzącego.

  • Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane razem z inhibitorami MAO i przez 14 dni po ich odstawieniu.
  • Lisdeksamfetamina i atomoksetyna z lekami przeciwdepresyjnymi z grup SSRI lub SNRI mogą wywołać zespół serotoninowy, dlatego takie połączenie wymaga decyzji lekarza.
  • Fluoksetyna i paroksetyna hamują enzym CYP2D6, przez co ekspozycja na atomoksetynę może wzrosnąć 6-8 razy.

Przeciwwskazania i objawy, które trzeba zgłosić

Metylofenidatu nie wolno stosować między innymi przy jaskrze, guzie chromochłonnym, nadczynności tarczycy, ciężkiej depresji, skłonnościach samobójczych, objawach psychotycznych, poważnych chorobach serca oraz chorobach naczyń mózgowych. Lisdeksamfetamina jest przeciwwskazana przy nadczynności tarczycy, stanach pobudzenia, jawnych chorobach serca i naczyń, zaawansowanej miażdżycy, umiarkowanym lub ciężkim nadciśnieniu, jaskrze i guzie chromochłonnym. Atomoksetyny nie należy stosować przy jaskrze z wąskim kątem, ciężkich zaburzeniach sercowo-naczyniowych lub naczyń mózgowych i guzie chromochłonnym.

Najczęstsze działania niepożądane stymulantów to według ChPL zmniejszenie łaknienia, bezsenność i ból głowy, a przy metylofenidacie także nerwowość. Przy atomoksetynie u dzieci najczęściej zgłaszano ból głowy, ból brzucha i zmniejszenie łaknienia. Wszystkie trzy mogą podnosić ciśnienie i przyspieszać tętno, dlatego lekarz kontroluje te parametry.

ChPL każą obserwować nastrój. Przy atomoksetynie zgłaszano myśli i próby samobójcze, a ChPL metylofenidatu wymienia myśli samobójcze wśród działań niepożądanych. Każda z trzech substancji może też wywołać objawy psychotyczne lub maniakalne. Jeśli zauważysz u siebie myśli samobójcze, natychmiast skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, a w bezpośrednim zagrożeniu dzwoń na 112. Metylofenidat i lisdeksamfetamina mogą w umiarkowanym stopniu, a atomoksetyna w niewielkim, wpływać na prowadzenie pojazdów.

Ile to kosztuje i od czego zależy refundacja

Konkretnych kwot tu nie podajemy, bo zależą od substancji, postaci, mocy, wielkości opakowania i tego, czy dany produkt w danym wskazaniu jest na aktualnej liście refundacyjnej Ministra Zdrowia. Lista jest okresowo aktualizowana, więc to, co było refundowane kilka miesięcy temu, mogło się zmienić. Poziom odpłatności dla Twojego leku sprawdzisz w aptece albo zapytasz o niego lekarza, który wystawia receptę.

Leków na ADHD nie kupisz bez recepty. Tabletki z nielegalnych źródeł to ryzyko podróbek o nieznanym składzie i dawce, przyjmowanych bez kontroli lekarza, który przy tych lekach sprawdza serce, ciśnienie i nastrój.

Czy terapia trwa całe życie

Nie ma jednej odpowiedzi. ChPL Elvanse przyznaje, że ADHD może wymagać długotrwałego leczenia, ale przy terapii dłuższej niż 12 miesięcy lekarz ma co najmniej raz w roku ocenić jej przydatność i rozważyć próbne odstawienie, najlepiej w wakacje lub na urlopie. ChPL metylofenidatu mówi, że leczenie nie powinno i nie musi być bezterminowe, a ChPL atomoksetyny zaleca ponowną ocenę po roku, zwłaszcza gdy odpowiedź jest trwała i zadowalająca.

W praktyce o długości terapii decyduje psychiatra na podstawie tego, jak funkcjonujesz z lekiem i bez niego. Szerzej o diagnozie i leczeniu dorosłych przeczytasz w poradniku o ADHD u dorosłych.

Przedłużenie leczenia online: zasady w kliknijporecepte

Diagnozę i pierwszy dobór leku zostaw psychiatrze na wizycie. ChPL wszystkich trzech substancji zastrzegają, że leczenie rozpoczyna specjalista. U nas przedłużysz wyłącznie terapię już prowadzoną i udokumentowaną: wypełniasz formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania dodatkowe padają na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych.

Przy metylofenidacie i lisdeksamfetaminie obowiązują zasady dla substancji grupy II-P. Receptę bez badania na kontynuację wolno wystawić tylko wtedy, gdy od ostatniego zbadania minęły nie więcej niż 3 miesiące, a lekarz musi sprawdzić historię recept. Jedna recepta pokrywa najwyżej 90 dni stosowania, a lekarz może wystawić do 3 recept na kolejne okresy, łącznie do 90 dni. Termin realizacji każdej z nich nie może przekroczyć 30 dni. Atomoksetyna podlega zwykłym zasadom dla leków Rp.

Decyzję podejmuje lekarz i może odmówić, na przykład gdy brakuje dokumentacji. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Przygotuj wypis lub zaświadczenie od psychiatry, wybierz e-receptę psychiatryczną i kliknij przycisk wniosku. Ogólne zasady leków z wykazu opisaliśmy na stronie o lekach psychotropowych.

Substancje z tej grupy

Źródła

E-Recepta Psychiatryczna - 250,00 zł, kontynuacja od 199,00 zł.

Kliknij i złóż wniosek o kontynuację

Najczęstsze pytania

Czy można uzależnić się od leków na ADHD?

Przy stymulantach tak, gdy są nadużywane. ChPL metylofenidatu opisuje, że przewlekłe nadużywanie może prowadzić do tolerancji i uzależnienia psychicznego, a ChPL Elvanse ostrzega, że ryzyko stosowania niezgodnego z zaleceniami może być większe u dorosłych, zwłaszcza młodych, niż u dzieci. Atomoksetyna nie jest psychostymulantem i w badaniach nie dawała efektu euforyzującego. Przy przyjmowaniu zgodnie z zaleceniem lekarz regularnie ocenia, czy leczenie nadal jest potrzebne.

Czy dorosły z ADHD dostanie lek z refundacją?

To zależy od konkretnego produktu i wskazania zapisanego na aktualnej liście refundacyjnej Ministra Zdrowia, a ta jest okresowo zmieniana. Nie podajemy tu stanu listy, bo szybko by się zdezaktualizował. Poziom odpłatności dla Twojego leku sprawdzi farmaceuta po zeskanowaniu kodu e-recepty. Możesz też zapytać o niego lekarza, który decyduje o zaznaczeniu refundacji.

Który lek na ADHD jest zarejestrowany dla dorosłych?

Spośród Charakterystyk opisanych na tej stronie wskazanie u dorosłych mają lisdeksamfetamina (ChPL Elvanse) i atomoksetyna (ChPL Auroxetyn). W obu przypadkach objawy ADHD musiały występować już w dzieciństwie i trzeba to potwierdzić. ChPL Medikinet w tabletkach obejmuje dzieci od 6 lat i zastrzega, że ten produkt nie jest przeznaczony dla dorosłych, a inne produkty metylofenidatu mogą mieć inne wskazania. Wybór leku należy do psychiatry.

Od czego zależy cena leku na ADHD w aptece?

Na cenę wpływa substancja, postać (tabletki, kapsułki o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu), moc, liczba sztuk w opakowaniu i to, czy produkt ma refundację w Twoim wskazaniu. Dlatego ceny dwóch preparatów tej samej substancji mogą się wyraźnie różnić. Kwotę podaje apteka. Opłatę za rozpatrzenie wniosku u nas widzisz przy przycisku, a nie w treści strony.

W jaki sposób te leki poprawiają koncentrację?

Metylofenidat i deksamfetamina, w którą przechodzi lisdeksamfetamina, zwiększają ilość noradrenaliny i dopaminy między komórkami nerwowymi, blokując ich wychwyt zwrotny. Atomoksetyna wybiórczo hamuje transporter noradrenaliny i nie działa pobudzająco. ChPL metylofenidatu i lisdeksamfetaminy przyznają, że pełny mechanizm ich działania w ADHD nie został poznany. Leki łagodzą objawy, ale nie usuwają przyczyny zaburzenia.

Czy ADHD w ogóle leczy się tabletkami?

Tak, ale tabletki nie są jedynym elementem leczenia. ChPL metylofenidatu, lisdeksamfetaminy i atomoksetyny opisują je jako część całościowego programu, który obejmuje też działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne. Nie każdy pacjent z ADHD wymaga leków. O tym, czy i który lek włączyć, decyduje specjalista po dokładnej ocenie nasilenia i przewlekłości objawów.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wystawieniu dokumentu zawsze decyduje lekarz.