Start · Wiedza

Czy depresja jest uleczalna? Geny, nawroty i przewlekły przebieg

Czy depresja jest uleczalna? W większości przypadków tak: psychoterapia, leki przeciwdepresyjne albo obie metody razem pozwalają objawom ustąpić i wrócić do zwykłego życia. Ryzyko zachorowania jest częściowo dziedziczne, a u części osób depresja wraca, dlatego po poprawie leczenie trwa jeszcze co najmniej kilka miesięcy.

Spis treści
  1. Depresja to choroba, a nie słaby charakter
  2. Czy da się z niej wyjść? Co pokazują badania
  3. Depresja z lękiem i depresja z objawami psychotycznymi
  4. Geny a depresja: co przejmujesz od rodziny
  5. Kiedy depresja wraca albo trwa latami
  6. Co pomaga utrzymać poprawę
  7. Pierwsze tygodnie leczenia: sygnał, którego nie przeczekuj
  8. Leczysz się już u psychiatry? Kontynuacja przez wniosek
  9. Źródła

Depresja to choroba, a nie słaby charakter

Depresja jest zaburzeniem psychicznym opisanym w klasyfikacjach chorób. W ICD-10, której kodów nadal używa polska dokumentacja, epizod depresyjny ma kod F32, a zaburzenia depresyjne nawracające F33. Rozpoznanie stawia lekarz, najczęściej psychiatra, na podstawie wywiadu i badania. Test z internetu może być sygnałem, ale nie diagnozą.

Określenie „choroba psychiczna” brzmi groźnie, a w tym wypadku znaczy tyle, że depresja dotyczy nastroju, snu, apetytu, energii i sposobu myślenia, i że leczy się ją jak inne choroby. To nie kaprys ani lenistwo. Nie mija od „wzięcia się w garść”.

Depresja ma różne odmiany. Bywa łagodna, umiarkowana albo ciężka, czasem z silnym lękiem, a w ciężkich epizodach z objawami psychotycznymi, na przykład urojeniami winy. Od odmiany zależy plan leczenia. Leczyć warto każdą.

Czy da się z niej wyjść? Co pokazują badania

Celem leczenia jest remisja, czyli stan, w którym objawy ustępują, a ty wracasz do swojego zwykłego funkcjonowania. Udaje się to u większości chorych, choć nie zawsze z pierwszym lekiem i nie od razu. Lżejsze epizody często dobrze reagują na samą psychoterapię. Przy cięższych lekarz zwykle łączy ją z lekiem przeciwdepresyjnym.

Na efekt trzeba poczekać. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) escitalopramu podaje, że działanie przeciwdepresyjne pojawia się zazwyczaj po 2-4 tygodniach. ChPL sertraliny zaznacza, że poprawa może nie nastąpić w kilku pierwszych tygodniach albo nawet później. Brak zmiany po tygodniu nie znaczy więc, że lek nie działa.

Jeśli pierwszy lek nie pomaga albo źle go znosisz, nie znaczy to, że twoja depresja jest nieuleczalna. Lekarz może zmienić preparat, dołączyć psychoterapię albo inaczej poprowadzić leczenie. Dobór czasem trwa kilka miesięcy. To normalna część leczenia, a nie dowód porażki.

O trwałości poprawy mówią badania nad zapobieganiem nawrotom. W badaniu opisanym w ChPL sertraliny osoby, które po 8 tygodniach zareagowały na lek, przez kolejne 44 tygodnie dostawały sertralinę albo placebo. Bez nawrotu zostało 83,4% osób przyjmujących sertralinę i 60,8% przyjmujących placebo. Wniosek jest praktyczny: wyjście z epizodu to nie dzień, w którym czujesz się lepiej, tylko okres, w którym ta poprawa się utrwala.

Leki z tej grupy opisujemy na stronach o sertralinie i escitalopramie, a całą grupę w przeglądzie leków przeciwdepresyjnych.

Depresja z lękiem i depresja z objawami psychotycznymi

Depresja lękowa to potoczna nazwa sytuacji, w której obniżonemu nastrojowi towarzyszy silny niepokój, napięcie albo napady lęku. Jest uleczalna tak samo jak inne postaci. Część leków przeciwdepresyjnych ma w ChPL wskazania i w depresji, i w zaburzeniach lękowych: escitalopram między innymi w zaburzeniu lęku panicznego i uogólnionym zaburzeniu lękowym, sertralina w lęku napadowym i zespole lęku społecznego. Lekarz dobiera lek do całego obrazu objawów.

ChPL escitalopramu ostrzega, że u części osób z lękiem panicznym na początku leczenia lęk może się przejściowo nasilić. Taka reakcja zwykle ustępuje w ciągu dwóch tygodni nieprzerwanego leczenia. To powód, żeby nie odstawiać leku na własną rękę, tylko powiedzieć o tym lekarzowi.

Depresja psychotyczna to ciężka postać, w której pojawiają się urojenia albo omamy. Też jest uleczalna, ale wymaga opieki psychiatry, często leków z więcej niż jednej grupy, a czasem pobytu w szpitalu. Nie nadaje się do leczenia na odległość. Jeśli ty albo ktoś bliski słyszy głosy, jest przekonany o ogromnej winie lub karze albo przestaje jeść i pić, zgłoś się do psychiatry albo na izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego. W nagłym zagrożeniu szpital przyjmuje bez skierowania.

Geny a depresja: co przejmujesz od rodziny

Depresja jest częściowo dziedziczna. Osoby, których rodzice albo rodzeństwo chorowali na depresję, chorują częściej niż pozostali. Nie dziedziczy się jednak samej choroby, tylko większą podatność na nią. O tym, czy depresja się pojawi, decydują też stres, trudne doświadczenia, choroby przewlekłe, sen, alkohol i wsparcie innych ludzi.

Nie ma jednego „genu depresji” ani badania genetycznego, które powie, czy zachorujesz. Depresja w rodzinie nie skazuje cię na nią, a jej brak w rodzinie nie chroni przed nią. Podobnie jest z depresją z silnym lękiem: skłonność do zaburzeń nastroju i lęku często występuje rodzinnie, ale przebieg u każdej osoby jest inny.

Co z tego wynika dla ciebie? Jeśli w twojej rodzinie były depresje, powiedz o tym lekarzowi, bo to cenna informacja przy rozpoznaniu. Szybciej zwracaj też uwagę na pierwsze objawy: utrzymujący się smutek, utratę radości, kłopoty ze snem, wyczerpanie. Im wcześniej szukasz pomocy, tym mniej objawy zdążą rozbić codzienność.

Kiedy depresja wraca albo trwa latami

Czy depresja to choroba przewlekła? Nie z definicji. U części osób kończy się na jednym epizodzie. U innych wraca i wtedy lekarz rozpoznaje zaburzenie depresyjne nawracające. Każdy kolejny epizod też się leczy, a wiele osób między epizodami czuje się zupełnie dobrze. Nawracający przebieg nie oznacza, że choroba trwa bez przerwy.

Przewlekła depresja to co innego: obniżony nastrój utrzymuje się latami, bywa łagodniejszy, ale nie odpuszcza. Jedną z takich postaci jest dystymia. Ją także się leczy, choć zwykle dłużej.

Ryzyko nawrotu rośnie, gdy leczenie kończy się za wcześnie. Dlatego charakterystyki leków mówią o leczeniu także po ustąpieniu objawów. ChPL escitalopramu podaje, że po ustąpieniu objawów leczenie należy kontynuować przez co najmniej 6 miesięcy, żeby odpowiedź się utrwaliła. ChPL sertraliny wymienia zapobieganie nawrotom epizodów dużej depresji jako osobne wskazanie i podaje, że może być do tego wskazane leczenie długotrwałe.

Nawrót nie przekreśla wcześniejszej poprawy. Jeśli objawy wracają, wróć do lekarza, który cię prowadził, i zabierz notatki o tym, co pomagało poprzednio. Zwykle łatwiej wtedy dobrać leczenie, bo wiadomo już, na co reagujesz.

Co pomaga utrzymać poprawę

Nie kończ leczenia sam. Decyzję o odstawieniu podejmujesz razem z lekarzem, gdy poprawa trwa wystarczająco długo.

Nie przerywaj leku nagle. ChPL sertraliny mówi wprost, że terapii nie należy przerywać w sposób nagły. Objawy odstawienia są częste: w badaniach zgłosiło je 23% osób odstawiających sertralinę wobec 12% kontynuujących, a przy escitalopramie około 25% wobec 15% na placebo. Sposób kończenia leczenia ustala lekarz.

Psychoterapia. Uczy rozpoznawać myśli i sytuacje, które napędzają spadek nastroju. Na NFZ potrzebujesz skierowania od psychiatry albo innego lekarza ubezpieczenia, który rozpoznał zaburzenie; więcej w tekście o psychoterapii na NFZ.

Lista wczesnych sygnałów. Zapisz, co u ciebie zapowiada nawrót: gorszy sen, wycofanie, drażliwość, brak energii. Gdy je zauważysz, nie czekaj, aż miną same.

Sen, ruch, mniej alkoholu. Regularny sen i aktywność fizyczna wspierają leczenie. Alkohol pogarsza sen i nastrój, a ChPL sertraliny i escitalopramu nie zalecają picia alkoholu w trakcie leczenia.

Bliska osoba w zespole. Powiedz komuś zaufanemu, na co ma zwracać uwagę. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych zalecają, by pacjenci i ich opiekunowie obserwowali każde pogorszenie i nietypowe zmiany zachowania.

Pierwsze tygodnie leczenia: sygnał, którego nie przeczekuj

Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają, że na początku leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić. Najwyraźniej widać to u osób przed 25. rokiem życia. Jeśli tak się dzieje, skontaktuj się z lekarzem od razu, a nie przy kolejnej wizycie.

Gdy myśli o odebraniu sobie życia stają się natarczywe, zadzwoń pod 116 123 (dla dorosłych w kryzysie, całodobowo, bezpłatnie) albo 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całodobowo, bezpłatnie). Dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111. W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Leczysz się już u psychiatry? Kontynuacja przez wniosek

Rozpoznanie depresji i wybór pierwszego leku to zadanie psychiatry na wizycie. Jeśli leczenie już trwa i masz jego dokumentację, możesz złożyć wniosek o kontynuację. Wypełniasz formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301). Pytania dodatkowe padają na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych i nie zaczynamy nowego leczenia.

Lekarz decyduje na podstawie dokumentacji i może odmówić, na przykład gdy objawy się pogorszyły albo trzeba zmienić lek. Wtedy właściwym miejscem jest wizyta u psychiatry. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Jak wygląda cała droga, opisujemy w tekście o kontynuacji leczenia psychiatrycznego, a objawy i rodzaje choroby na stronie o depresji.

Źródła

Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina), URPL

Ulotka dla pacjenta Asertin 50 (sertralina), URPL

Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram), URPL

Ulotka dla pacjenta Escitil (escitalopram), URPL

E-Recepta Psychiatryczna - 250,00 zł, kontynuacja od 199,00 zł.

Kliknij i złóż wniosek o kontynuację

Najczęstsze pytania

Czy depresja przejdzie, jeśli po prostu poczekam?

Czasem epizod słabnie bez leczenia, ale nie da się przewidzieć, kiedy ani czy w ogóle. Nieleczona depresja może trwać miesiącami i się pogłębiać, a charakterystyki leków przypominają, że wiąże się ze zwiększonym ryzykiem myśli samobójczych. Czekanie zabiera też czas, w którym leczenie mogłoby już działać. Jeśli objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie i utrudniają ci życie, zgłoś się do psychiatry. Na NFZ nie potrzebujesz do niego skierowania.

Czy po depresji można być znowu w pełni zdrowym?

Tak. U większości osób leczenie prowadzi do remisji, czyli ustąpienia objawów i powrotu do dawnego funkcjonowania. Żeby poprawa była trwała, leczenie trwa dłużej niż same objawy: ChPL escitalopramu mówi o co najmniej 6 miesiącach po ich ustąpieniu. Część osób nigdy nie ma kolejnego epizodu. U części choroba wraca i wtedy leczy się ją ponownie, często szybciej, bo pierwsze sygnały są już znane.

Mama chorowała na depresję. Czy mnie też to czeka?

Nie musi. Depresja w rodzinie zwiększa ryzyko, bo dziedziczy się podatność, a nie samą chorobę. Dotyczy to także depresji z silnym lękiem. O tym, czy zachorujesz, decydują też stres, sen, zdrowie fizyczne, alkohol i wsparcie bliskich. Powiedz lekarzowi o chorobach w rodzinie i obserwuj u siebie pierwsze objawy, żeby w razie potrzeby szybko zacząć leczenie.

Depresja to choroba psychiczna czy tylko gorszy nastrój?

Tak, depresja to zaburzenie psychiczne opisane w klasyfikacjach ICD-10 i ICD-11, rozpoznawane i leczone przez lekarzy. Ta nazwa nie jest wyrokiem ani etykietą. Mówi tylko, że problem dotyczy nastroju, myślenia i snu, a nie charakteru. Wiele osób z depresją leczy się w poradni, pracuje i mieszka z rodziną. Sama siła woli zwykle jednak nie wystarcza, potrzebny jest lekarz.

Depresja z silnym lękiem: czy z tego się wychodzi?

Tak. Gdy obniżonemu nastrojowi towarzyszy silny lęk, leczenie zwykle łączy psychoterapię z lekiem, który działa na oba rodzaje objawów. W ChPL escitalopramu i sertraliny obok depresji są wskazania w zaburzeniach lękowych, między innymi w lęku panicznym. Na początku leczenia lęk bywa przejściowo silniejszy, dlatego każde nasilenie zgłaszaj lekarzowi i nie odstawiaj leku sam.

Czy depresję z urojeniami da się wyleczyć?

Tak, depresja z objawami psychotycznymi jest uleczalna, ale to ciężka postać choroby. Leczenie prowadzi psychiatra, zwykle z lekami z więcej niż jednej grupy, a czasem w szpitalu. Takiej depresji nie leczy się na odległość i nie wolno jej przeczekiwać. W nagłym zagrożeniu szpital psychiatryczny przyjmuje bez skierowania, a przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wystawieniu dokumentu zawsze decyduje lekarz.