Start · Wiedza

Ospa u dzieci i dorosłych - objawy i leczenie

Ospa wietrzna to zakaźna choroba wirusowa, która zaczyna się od gorączki i osłabienia, a po dobie daje swędzącą wysypkę z pęcherzyków. Zaraża od 1-2 dni przed wysypką do zaschnięcia wszystkich pęcherzyków w strupy.

Spis treści
  1. Ospa wietrzna - pierwsze objawy
  2. Jak wygląda wysypka
  3. Ile trwa ospa i jak długo zaraża
  4. Ospa u dorosłych
  5. Leczenie świądu i gorączki
  6. Ospa a półpasiec
  7. Szczepionka na ospę

Ospa wietrzna - pierwsze objawy

Pierwsze objawy ospy wietrznej to stan podgorączkowy lub gorączka, zmęczenie, ból głowy i brak apetytu. U dzieci ten etap bywa tak krótki, że rodzic zauważa od razu wysypkę.

Wywołuje ją wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Przenosi się drogą kropelkową i przez kontakt z płynem z pęcherzyków. Od zakażenia do objawów mija zwykle od 10 do 21 dni.

Jeśli w żłobku, przedszkolu albo w pracy był przypadek ospy, obserwuj siebie i domowników przez te kilka tygodni.

Jeśli nie chorowałeś na ospę, nie byłeś szczepiony, a miałeś kontakt z chorym, zadzwoń do lekarza rodzinnego. Szczepienie podane w ciągu kilku dni od kontaktu może zapobiec chorobie albo złagodzić jej przebieg. Kobieta w ciąży bez odporności powinna zrobić to od razu.

Jak wygląda wysypka

Wysypka przy ospie zaczyna się od czerwonych plamek, które w ciągu kilku godzin zamieniają się w grudki, a potem w pęcherzyki z przejrzystym płynem. Pęcherzyki pękają i zasychają w strupy.

Najbardziej charakterystyczne jest to, że na skórze widzisz naraz zmiany w różnych fazach.

  • Zaczyna się zwykle na tułowiu, twarzy i owłosionej skórze głowy.
  • Potem schodzi na ręce i nogi.
  • Zmiany mogą pojawić się w jamie ustnej, na spojówkach i w okolicach intymnych.
  • Swędzi, czasem bardzo mocno.
  • Nowe wykwity wysypują się w kilku rzutach przez kilka dni.

Wysypka, która nie blednie pod naciśniętą szklanką, wybroczyny albo siniaki bez urazu to nie jest obraz zwykłej ospy. Wtedy natychmiast dzwoń pod 112.

Ile trwa ospa i jak długo zaraża

U dziecka ospa trwa zwykle od tygodnia do dziesięciu dni, a zaraża od 1-2 dni przed wysypką do momentu, gdy wszystkie pęcherzyki zaschną w strupy.

Najczęściej oznacza to około tygodnia od pojawienia się pierwszych zmian. Dopiero wtedy dziecko może wrócić do żłobka, przedszkola lub szkoły.

  • Trzymaj chorego z dala od kobiet w ciąży, które nie chorowały i nie były szczepione.
  • Unikaj kontaktu z noworodkami i osobami z obniżoną odpornością.
  • Odłóż wizyty u dziadków, jeśli ktoś z nich przyjmuje leki osłabiające odporność.

Strupy odpadają same po kilkunastu dniach. Przebarwienia mogą utrzymywać się dłużej, ale zwykle znikają.

Zwolnienie lekarskie albo zasiłek opiekuńczy na czas ospy dziecka wystawia lekarz po ocenie. Przy ospie dorosłego zwolnienie zwykle obejmuje cały okres zarażania.

Ospa u dorosłych

Dorośli zwykle przechodzą ospę ciężej niż dzieci. Mają wyższą gorączkę, więcej wykwitów i częściej powikłania, zwłaszcza zapalenie płuc.

Jeśli jesteś dorosły i masz pierwsze objawy ospy, skontaktuj się z lekarzem wcześnie, najlepiej w pierwszej dobie od wysypki. Lekarz może wtedy rozważyć lek przeciwwirusowy, który działa najlepiej, gdy włączy się go szybko.

Szczególnej uwagi wymagają:

  • kobiety w ciąży, bo ospa jest groźna dla nich i dla dziecka,
  • osoby z obniżoną odpornością, po przeszczepie albo w trakcie leczenia onkologicznego,
  • palacze i osoby z przewlekłymi chorobami płuc,
  • noworodki i niemowlęta.

W tych grupach nie czekaj. Zgłoś się do lekarza tego samego dnia.

Leczenie świądu i gorączki

U zdrowego dziecka ospę leczy się objawowo: łagodzi się świąd i gorączkę, a organizm sam pokonuje wirusa.

  • Obetnij dziecku krótko paznokcie. Na noc załóż cienkie bawełniane rękawiczki.
  • Ubieraj luźno, w przewiewną bawełnę. Przegrzanie nasila świąd.
  • Kąp krótko w letniej wodzie i osuszaj skórę ręcznikiem przez przykładanie, nie trzyj.
  • Na świąd pomagają lekkie preparaty łagodzące do skóry. Lekarz może zalecić lek przeciwhistaminowy.
  • Na gorączkę stosuj paracetamol w dawce dobranej do masy ciała według ulotki.

Przy ospie nie podawaj dziecku kwasu acetylosalicylowego, bo może wywołać ciężkie uszkodzenie wątroby i mózgu (zespół Reye'a). Ibuprofenu przy ospie lekarze zwykle unikają, bo wiąże się z ryzykiem ciężkich zakażeń skóry. Gdy masz wątpliwości, zapytaj lekarza lub farmaceutę.

Pilnie do lekarza lub na SOR, gdy pojawi się: duszność lub kaszel, wysoka gorączka utrzymująca się po trzecim dniu wysypki, sztywność karku, senność, zaburzenia równowagi, drgawki, wymioty, odwodnienie albo zaczerwieniona, gorąca, bolesna skóra wokół wykwitów.

Ospa a półpasiec

Ospę i półpasiec wywołuje ten sam wirus. Ospa to pierwsze zakażenie, półpasiec to jego późniejsza reaktywacja u osoby, która już ospę przeszła.

Po ospie wirus zostaje w zwojach nerwowych. Po latach, często przy spadku odporności albo z wiekiem, może się obudzić. Wtedy daje bolesną wysypkę z pęcherzyków w pasie skóry, zwykle po jednej stronie ciała.

  • Półpaścem nie zarazisz się od chorego na ospę.
  • Od chorego na półpasiec możesz natomiast zachorować na ospę, jeśli nigdy jej nie miałeś i nie byłeś szczepiony.

Półpasiec wymaga szybkiej oceny lekarza, bo leki przeciwwirusowe działają najlepiej w pierwszych dniach.

Szczepionka na ospę

Przed ospą chroni szczepionka przeciw ospie wietrznej. Jest zalecana w Programie Szczepień Ochronnych, a dla części grup, np. dzieci z określonych grup ryzyka, finansowana ze środków publicznych.

Szczepienie rozważ także jako dorosły, jeśli nie chorowałeś na ospę, zwłaszcza gdy planujesz ciążę albo pracujesz z dziećmi. Szczepionki nie podaje się w ciąży.

Liczbę dawek, odstępy i to, czy kwalifikujesz się do bezpłatnego szczepienia, ustali lekarz rodzinny. Aktualny kalendarz szczepień sprawdzisz w przychodni.

Osobno istnieje szczepionka przeciw półpaścowi dla dorosłych. Zapytaj o nią lekarza, jeśli należysz do grupy, w której jest zalecana.

E-Recepta - 59,00 zł.

Zamów e-receptę online

Najczęstsze pytania

Jak długo zaraża ospa?

Od 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki do chwili, gdy wszystkie pęcherzyki zaschną w strupy. Zwykle to około tygodnia od pierwszych zmian. Same strupy już nie zarażają.

Czy dorośli ciężej przechodzą ospę?

Tak. Dorośli mają zwykle wyższą gorączkę, więcej zmian i częściej powikłania, np. zapalenie płuc. Dorosły z objawami ospy powinien skontaktować się z lekarzem wcześnie, najlepiej w pierwszej dobie od wysypki.

Czym różni się ospa od półpaśca?

To ten sam wirus. Ospa to pierwsze zakażenie z wysypką na całym ciele. Półpasiec to obudzenie się wirusa po latach, z bolesną wysypką w pasie skóry po jednej stronie.

Czy można dwa razy zachorować na ospę?

Zdarza się to rzadko. Po przechorowaniu zwykle zostaje trwała odporność na ospę, ale wirus może później dać półpasiec.

Co podać dziecku na gorączkę przy ospie?

Najczęściej paracetamol w dawce według masy ciała z ulotki. Nie podawaj kwasu acetylosalicylowego. Ibuprofen przy ospie konsultuj z lekarzem.

Czy ospa zostawia blizny?

Zwykle nie. Blizny zostają głównie po zdrapanych albo zakażonych wykwitach. Dlatego tak ważne są krótkie paznokcie, łagodzenie świądu i niezrywanie strupów.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wystawieniu dokumentu zawsze decyduje lekarz.